Hvor mange ganger har jeg ikke tenkt at jeg skulle ha spurt mor og far om noe. For jeg har glemt, og det har de rundt meg også. Om vi i det hele tatt har visst. For vi må bare innrømme det, vi var ikke så veldig interessert i å høre hva foreldre og besteforeldre fortalte oss da vi var små, de fleste av oss.
Men vi kan gjøre noe for at de som kommer etter oss kan få del i det vi husker. Vi kan skrive ned våre minner slik at de blir en del av familiens historie, også når vi ikke er der for å fortelle. Finn fram ei skrivebok, eller ta tastaturet fatt, og skriv dine minner! Vet du ikke hvor du skal begynne, kan du få hjelp av boka "Husker du".
I "Husker du" finnes minner fra Skudeneshavn fra mange, mange tiår. Der er minnene til Laurentze Møller, født 1861, Josef G Larssen, født i 1919, far, Rolf Høines, født i 1925 og meg, født i 1957.
Bak i boka er det 16 sider der du kan skrive dine minner. F.eks. om da du lærte å svømme:
Om mange av oss skriver våre minner på disse 16 sidene, og gir dette til våre etterkommere, vil en stor skatt være tatt vare på. Kanskje en fin julegave? Eller en ekstra gave til konfirmanten?
For at mange skal ta i bruk minneboka, har jeg en pakkeløsning:
1 bok, kr 100 + porto kr 100,-
2 bøker, kr 250 inkl porto
3 bøker, kr 350, inkl porto
4 bøker, kr 400 inkl porto
Videre + 50 kr for hver bok
Lykke til med skrivinga.
Boka får du hos meg: sms 98060938 eller på Messenger
Det er utfordrande tider for eksport og skipsfart. I Skippergarden er det likevel ein mann som dukkar opp på trappa ein dag, som skaper mest uro,
Forteljinga har også med forliset av barken Anna Howitz.
Tidlegare bøker: Kr 150.-- Alt vel, historisk roman om Skudenesskøyter på det første Islandsfisket og dei som gjekk heime og venta. Les meir om boka her.
Kr 100 - Garborg og Skou - forskjell på folk? - om odelsguten og omstreifarguten som møttest i ulike periodar av livet, med ulik bakgrunn og ulik lagnad. Les meir om boka her.
Kr 100 - for heftet eller boka der far, Rolf Høines, med fleire, fortel Skudeneshistorie:
* Med handemakt og hestekraft
* Husker du?
Kr 200,- Blåstrømpe, roman frå Skudeneshavn om tenestejenta frå Stavanger som blir skipperfrue.
Kr 50,-Sommarfuglboka Håp.
Ei lita gåvebok i to deler. Første del fortel om Den eine og Den andre som trur mørkret kjem, men som opplever den store forvandlinga. Andre delen gir ein oversikt over korleis sommarfuglen har vore brukt som symbol i ulike kulturar og til ulike tider,
Porto kr 70
Gi lyd om du vil ha ein pakke i posten: SMS til 98060938 / post@marittotland.no
Den vesle boka Meir enn ord er ei samling av maleria mine med korte tekstar. Kr 150.
tirsdag 17. mars 2020
Boka
HÅP
Marit Elisebet Høines Totland
Tekst og illustrasjon
Nauthydlaren bok og bilde, Valen 2017
Copyright: Nauthydlaren, post@marittotland.no
ISBN 978-82-995598-6-7
Nynorsk
Det
var god plass på Den grøne greina, både
til Den eine og Den andre.
Den eine hadde så vidt stukke hovudet ut av
skalet, då han såg Den andre som
allereie var i gong med det første måltidet sitt.
«Velkommen
til Den grøne greina,» sa Den Andre. «Her har me det fint. God,
frisk mat så langt auget kan sjå.»
«Her
vil eg leva og bu all mi tid,» sa Den
eine ein dag.
«Hadde
det berre vore så vel,» sa Denandre. «Men nei, det kjem nok andre
tider. Eg har høyrt rykte om at det frie livet vårt her på Den grøne greina vil ta slutt ein dag.»
«Nei,
kva seier du? Kvifor skulle det ta slutt? Her er mat nok for lange tider.»
«Det
er ikkje maten det skal komma til å stå på. Me kjem ikkje til å trenga mat i
den tida eg tenkjer på. Me kjem til å vera stengde inne i eit lite rom.
Utan
utsikt.
Utan
sol.
Ja,
utan alt det som er godt her i livet,»
sa Den
andre, mens han løfta hovudet og såg utover det frodige bladverket.
«For
noko tull,» sa Den eine.
«Slik
kan det ikkje vera. Ingen skal få stengja meg inne i eit mørkt rom i alle fall.»
Ein
dag slutta dei begge å eta og tok til å spinna ein vegg rundt seg.
Ingen
av dei sa noko.
Korkje
Den eine eller Den andre tenkte over kva dei gjorde heller. Akkurat då var det
ikkje noko å grubla over.
Snart
var både Den eine og Den andre ute av syne, både for ven og
uven.
Fuglane
som var ute etter mat, viste inga interesse for dei der dei hang som inntørka
lauv på greina.
Gartnaren
som stelte hagen, og som hadde settvinter og vår komma mange gonger,
han
visste at dei var der,
sjølv
om han ikkje såg dei.
Og
han visste at det ville komma nye tider.
Innafor
det tørre, harde skalet skjer det noko.
Det
som har vore, forsvinn.
Noko
nytt blir til.
Noko
lear på seg på Den grøne greina, enda
det er heilt vindstille. Der svaiar det, virrar rundt seg sjølv, det vesle
avlange skalet som alle trudde var eit visna lauv.
Så
brest det, og noko mørkt kjem til syne. Den
eine vrikkar seg ut. Finn eit godt feste på greina. Strekkjer ut små, tynne
venger.
Blir
ståande.
Lenge.
Til
kraft og styrke når heilt ut i vengespissen, og vengene faldar seg ut.
Så slepper han taket.
Svever utover hagen.
Gult,
blått,
grønt,
lilla,
fiolett
og
raudt
strålar i mot han frå planter og
buskar,
sterkare enn han kunne hugsa at
fargar kunne stråla.
Tilbake
på greina får Den eine auge på Den andre. Han sit i toppen på ein busk
midt i hagen.
Og
han er ikkje åleine. Nesten på kvar blom sit det ein slektning.
Dei
nyt alle det herlegaste måltid,
med
søt og saftig nektar.
Gode
og mette, tar dei vengene fatt,
både
Den eine og Den andre.
Løftar
seg oppover. Over hekken
og
langt bortover…
Langt
og lengre
enn
dei før hadde trudd
det
fantes
noko
som helst.
***************
Denne vesle historia om sommarfuglane er sprungen ut
av bibelverset Fil 3.10:
Sommarfuglen
er brukt som symbol i mange kulturar. Her til lands har han vore brukt som
symbol på det kristne håpet i svært lang tid.
Eit
symbol kan fortelja meir enn ord, og sommarfuglen, den vevre skapningen som kan
sprengja seg ut til nytt liv, er ein kontrast som gir nye tankar og skaper nye
bilde.
Sommarfuglen
er symbol både på
Jesu seier over døden og
håpet om det nye livet
når
dagane her er talte.
Elisabeth Litlehamarhar
mala Forvandlinga
i Jesus:
Trykt med løyve frå Elisabeth
Litlehamar
I
landet vårt er det gravminna som tydelegast fortel at sommarfuglen har vore
nytta som kristent symbol. På jernkrossar frå attenhundretalet kunne det vera
ein sommarfugl, gjerne ein som var på veg ut av kokongen.
I
dag er sommarfuglen eit av motiva prestane kan velja å ha på prestedrakta si.
Sommarfugleffekten
«Vengeslaga
frå
ein sommarfugl
i
Brasil
kan
utløysa
ein
tornado
i
Texas»
Uttrykket sommarfugleffekten oppstod då den
amerikanske meteorologen Edward Lorenz
brukte sommarfuglen som bilde for å forklara kor vanskeleg det er å gi pålitelege
langtidsvarsel. Små endringar ein stad kan forplanta seg å gi store verknader
ein annan stad lenge etterpå.
Kjelde: Store
norske leksikon
«Så kommer dagen
da alt hat skal smelte»
Ronald Fangen
Fly,
sommerfugl, fly!
Fly sommerfugl, fly.
La vinden få føre deg dit den vil.
Se, det er morgengry.
Bre ut dine vinger og fly.
Du er født til å fly
dine vinger er sterke,
de bærer deg høyere dag etter dag.
Din kropp har et segl
med oppstandelsens merke,
seierens tegn fra et dødelig slag.
Du er født til å fly,
la din frihet få skinne
til andre som ennå er sperret inne.
Fly sommerfugl, fly.
La vinden få føre deg dit den vil.
Se, det er morgengry.
Bre ut dine vinger og fly.
Ingen kan lenger holde deg bundet.
Du er fri fra alt det du engang var.
Du trodde du tapte, men så har du vunnet.
Ditt liv er en dans mot en himmel så klar,
og vinden er god, den fører deg med seg,
den fører deg ut så livet kan spre seg.
Fly sommerfugl, fly.
La vinden få føre deg dit den vil.
Se, det er morgengry.
Se, du er født på ny.
Se, det er morgengry.
Bre ut dine vinger og fly!
Tore Thomassen
Trykt med løyve frå Tore Thomassen tekst&musikk
Sommarfugl
i vinterland
Halvdan Sivertsen utvida bruken av sommarfuglen som symbol med
songen Sommerfugl i vinterland.
Dermed kom
sommarfuglen i vinterland også på lerretet.
Håpet i Bibelen
Salme 62,6
Profeten
Jeremias 29,11
Romarane 8,18-25
1. Korintar 13,13
Efesarane 1,18-22 Hebrearane
6,18-20
1.Peters brev
1,3-5
Sommarfuglen i leksikon
Sommarfuglen har
fullstendig forvandling med livssyklus i fire stadier:
egg-larve-puppe-sommarfugl. Stadiene er svært forskjellige og finn stad i ulike
miljø og under ulike levekår. Berre i det siste stadiet har han venger.
Den utvendige
forvandlinga til sommarfugl er dramatisk; med nye føter, venger og følehorn.
Innvendig i puppen er endringa så godt som total. Nervesystemet og
andedrettskanalane er vidareutvikla, synet betre og hjartet er blitt større. Kjelde:
artsdatabanken.no og illvit.no
***********************************
Denne vesle boka, 14x14 cm, er tenkt som ei gåvebok, til oppmuntring og ettertanke.
Den kan kjøpast for kr 100 pr stk + porto hos meg: marit.totland@knett.no. Fri porto ved kjøp av fire eller meir.
Nokre somarfugmotiv er også blitt til doble kort. Dei finn du: her
Det er lett å døma nazismen. Det er ikkje mange som vil stå fram og forsvara ein slik ideologi. Men nokon gjer det. Også i 2021. Også i Norge.
Det går an å byggja på arven frå nasjonalsosialismen uten at den er gjenkjenneleg ved første møte. Også i dag. Også I Norge.
Spørsmålet er då om me er i stand til å avsløra dette? Eller har med utelatt ein del av historiefortellinga som gjer at me tilslører alvoret? Eller: Har vår felles erindring blitt slik at krigens brutalitet og alvor er kommen på avstand? Har me latt vera å snakka om kva konsekvens det fekk at me hadde omtrent like mange nazistar i landet under krigen som me hadde motstandsfolk? Og liker me ikkje å vita kva konsekvens det fekk, både for okkupasjonen og for enkelte som ble angitt av de lokale nazistar, at dei fleste hadde ein nazist i bygda, ja, i familien?
"Ein gong må me leggja det heile, bak oss," blir det sagt. Ja. Men ikkje slik at me ikkje kjenner att tendensane når dei dukker opp att, slik Odd-Bjørn Fure argumenterte då han reagerte på Irvings forsøk på å bagatellisera jødane sin lagnad, og nordmannen Hans Fredrik Dahl roste bøkene hans:
Dersom norske historikere hadde gitt jevnlige bidrag til
pressen om forskningen om nasjonalsosialismen, hadde Dahls artikler knapt vært
tenkelige. De forutsetter et kunnskapsvakuum Odd-Bjørn Fure: Kampen mot glemselen, Universitetsforlaget
AS, 1997
Det er lett å vera enig med Fure om at eit kunnskapsvakum legg vegen open for tilslørt ideologi. Men har Fure rett i dag? Sitatet er frå 1997. Er historikarane ved universitetsmiljøene for passive?
Og eg undrast: Er vår motvilje mot å snakka om at vanlege nordmenn gjekk fienden sitt ærend så sterk, at kommande generasjonar ikkje får vita at me, ja, Kari og Ola nordmann, i ein gitt situasjon er i stand til å gå andre vegar enn det dei fleste trur? Fordi eg har eit skriveprosjekt på gong, er eg interessert i innspel på spørsmåla som er skisserte her. Gjerne på epost: post@marittotland.no
Konfirmantane til Anders Hovden lurte på kvifor presten deira så ofte hadde ein sommarfugl av sølv i skjorta der andre hadde slips eller sløyfer. Då svarte Hovden at han ikkje kjente seg skikkeleg påkledd før fivrelden og tollekniven var på
plass. Han kalla sommarfuglen firvreld. Og fivrelden skulle minna han om at han måtte vera varsam på ferda og mot
andre menneske. Tolleknivenskulle minna
om at han måtte vera klar til kamp – i overført tyding.
Likast
å vera til trøyst for folk
Sommarfuglen minner meg om den store forvandlinga, håpet om det om kjem etterpå, slik det er fortalt i gåveboka HÅP. Anders Hovden peikar på ei noko anna bruk av sommarfuglen som symbol; at ein skal vera varleg i møte med menneske. Han brukte også samanlikninga då han var med i ein tremannskomite som skulle revidera Landstads salmebok i 1920. Han sa: Her lyt me fara varleg fram. Å røra ved salmar er som å røra ved ein fivrelde. Du kan lett skada det eller og beintfram drepa det.
Men også for Hovden gjekk tanken til det evige håpet når han såg sommarfuglen:
I biografien om Hovden kan me lesa: Det likaste med å vera prest, var at ein kunne
vera til trøyst for folk når dei hadde det tungt, sa Hovden, «ved sjukesengi
kan presten vera til trøyst, det er det likaste eg veit, ved prestegjerningi.
Å, den som kunne makta trøysta», utbryt han ofte når han fortel om soknebod og
gravferder. Den 23. september 1926 skriv han i dagboka: «I morgon skal eg i
likferd, ei mor hev dødt frå 10 born, berre 2-3 er konfirmerte; den minste
berre 2 år. Sårt, det verste eg ser!» Og dagen etter: «Ja, arme små som stod
flokka um mors kiste. Ho var berre 44 år.» Det var etter ei slik gravferd på Toten han skreiv ein av dei finaste
gravferdssalmane sine:
Han har sjølv fortalt korleis salmen vart til:
«Eg gløymer det aldri. Der stod dei, stakkarane.
Ein stor barneflokk omkring kista til mor. Den minste so liten at han ingenting
forstod. – Strålande dag. Sola skin. Fuglane kvitrar i alle bjørkegreinene. Då kjem
eit stort kvitt vakkert fivreld flygande og set seg mellom blomane oppå kista –
og med same kista søkk ned i skuggane, der lyfter det seg og flaksar i veg på
sine kvite venger opp or skuggane, opp or myrkret. Og snart blir det borte i
glansen av sola.»
Eg ved den djupe gravi stend,
med våren lyser over grend
og sjø og skogar glitrar.
Ein barneflokk hev mist si mor
og stend og græt so sårt i kor,
men alle fuglar kvitrar.
Eit fagert fivreld, kvitt å sjå,
i solglans flaksar til og frå
og over gravi driver.
Nyst berre det ei åma var,
no hev det fenge vengepar,
og millom blom det sviver.
Skal upp or grav, or gråt og gru
vår sjel mot evigt liv seg snu
frå alt som tungt oss trengjer?
Skal eg få sviva fri og glad
imillom himlens stjernerad,
skal sjeli mi få venger?
Å, finst det nokon stad eit land
dit dauden ikkje koma kann
og ikkje gråt og tåra?
Der all vår liding fær sitt stogg,
og tåror eimar burt som dogg
i smil mot morgonklåra?
Ja, Jesus, når eg nemner deg,
din himmel herleg opnar seg,
eg livsens land ser stiga.
I nådens klædnad, rein og kvit,
til evig sumar sviv eg dit
der aldri sol skal siga!
Denne salmen skreiv han i 1924. Det er nummer 573
i Nynorsk Salmebok
Kjelde: Biografien Anders Hovden, diktarprest og folketalar (Jens Kåre Engeset, Samlaget 2002). '
Om du vil ha nokre eksemplar av gåveboka Håp liggjande til bruk i ulike samanhengar for å minna om håpet og for å gjera symbolet kjent, kan du tinga bøker hos meg for kr 50 + porto. sms/vipps 98060938, post@marittotland.no
Boksal til god pris i mammas lager, må vel vera ein liten mammut? Denne veka får du alle bøkene mine for kr 100,- per stk + evt porto ved bestilling her hos meg: SMS/98060938, i kommentarfeltet eller på Messenger. Det gjeld: Med handemakt og hestekraft, Rolf Høines forteller, Husker du? Blåstrømpe (historisk roman), Garborg og Skou - forskjell på folk?, Alt vel (historisk roman) og gåveboka Håp. Dei to første bøkene til far er utselde.
I dag fekk eg eit brev frå ein som kjøpte boka mi for ei veke sidan. Slike brev blir ein ofte i godt humør av. Denne gongen blei eg rett og slett inspirert til vidare arbeid med historiske emne.
Garborg og Skou - forskjell på folk? kom ut for tre år sidan. Den kan no kjøpast hos meg for kr 200 + porto, (før 349).
Hvilke navn er i bruk når det gjelder holmer og skjær rundt Skudeneshavn fremdeles?
Er det noen som snakker om:
Sølvstrand (Bendikken)
Guleholmen
Ringeskjær
Gaudeskjær
Når jeg leser i gamle dokumenter om Høinesvigen, er det området innenfor Høinessjøen eller et området nærmere Vigane?
Høinesbugta er det Kanalen? Noen som vet?
Og Skiftevigsholmane ved Mjølhus. Ligger det sør for Mjølhussand? Om en skal bære en båt over land til Skiftevigsholmane, hvor går en fra da? De gjorde det da de skulle prøve å redde skipet Anna Howitz som forliste i 1886.
Er disse navn i bruk nå?
Nesagabet ble kalt Smesundet
Sofiehaugen, finnes den eller er den nedbygd?
Jeg arbeider med den tredje historiske romanen i rekken etter Blåstrømpe og Alt vel. For få riktige navn, trenger jeg hjelp med disse stedene i strandsona.
Maleriet er utsnitt av et større bildet jeg har malt.
Å være fra Skudeneshavn og bli oppdratt til å spørre etter historien vår, gjør at en får skrivekløe. Derfor er det blitt to historiske romaner med hendelser fra området, til nå. Inn i mellom skriver jeg også andre bøker. Siste boka er Sommerfuglboka HÅP, en liten gavebok som du kan lese om her.
Kor utbreidd var bruken av sommarfuglen som symbol på
gravminne? Eg fortel om sommarfuglen både her og der for tida, og i den samanhengen ville det vera svært interessant å vita om det
er mange jernkrossar, plater eller gravsteinar rundt omkring med dette flotte
symbolet på.
Veit du om gravplassar der det finnestsommarfuglsymbol, er det flott om du skriv
det i kommentarfeltet under her. Så blir eg litt klokare.
I
Kvinnherad er det i alle fall ein slik kross; på Fjelberg. Det fann eg ut like før sommarfuglboka
«Håp» skulle i trykken. Berre nokre justeringar stod att. Eg hadde manuset med
meg til Fjelberg gamle prestegard for å ta ein siste gjennomgang. Boka handlar
om sommarfuglen som symbol på oppstoda og det kristne håpet. Eg hadde skrive at
sommarfuglen var å finna på støypejernskrossar frå 1800-talet, men hadde ikkje
sett slike sjølv nokon gong. Eit Google-søk hadde stadfesta at det var slik;
detfantest både krossar med sommarfugl
på veg ut av kokongen og krossar med berre sommarfugl. Det fekk vera
dokumentasjon god nok på, hadde eg tenkt, og tok krossane med i boka.
Så står
eg og ser ut vindauget på kjøkenet i prestegarden. Og får sjå ein jernkross på
gravplassen. Eg går ut for å sjå nærare på han. Når eg kjem heilt bort ser eg
at det ikkje er nokon sommarfugl på han. Eg blir litt skuffa. Eg må erkjenna
det. Men kva var vel sjansen for at det skulle vera sommarfugl på den eine
krossen som stod på første gravplassen eg var på etter at manuset var
ferdigskrive?
Eg går
nærare. Og ser: Det er ikkje ein kross, det er to. Dei er sette opp mot
kvarande så dei ser ut som ein på avstand. Eg går rundt for å sjå på den
bakerste krossen. Kva ser eg? Ein sommarfugl! På eit gravminne frå 1884.
Fjelberg
prestegard skal gi inspirasjon til forfattarar. Kvalitetssikring av kjelder høyrest
ikkje så fint ut, men er vel så viktig når ein formidlar tradisjon og historie.
Så Fjelberg prestegard gjorde jobben sin.
Første delen av "Håp" handlar om larvane "Den eine" og "Den andre" som bur på "Den grøne greina". Dei høyrer stygge rykte om framtida. Men alt blir annleis enn dei trudde. Andre delen handlar om sommarfulgen som symbol. Det ville vera fint om me for alvor gjorde det kjent at sommarfuglen er symbol både på Jesu død og oppstandelse og det nye livet. Derfor har eg laga boka.
- Eg tar ti, sa ei som var innom ein dag.
Er det fleire som vil handla bøker og ha liggande for å bruka ei bok i staden for ei blomehelsing eller konfekt, kan me avtala pris. Portofritt ved kjøp av minst tre, kan bestillast hos meg: marit.totland@knett.no eller SMS til 98060938
Og bøker er å få kjøpt i bokhandelen for kr 150 i Skudenes, Åkra, Kopervik, på Oasen,
Totland Libris, Nordfjordeid
Bokhandelen i Aksdal, i Rosendal, på Husnes og hos Vikse/Bremnes
Sand i Ryfylke, Egersund, Ølen, Etne, Sveio,
Bok og media, Akersgata /Oslo, (kr 100,-)
Høyer i Arendal, Bibelbutikken i Sandnes,
Kristelig bokhandel i Haugesund, Bergen, Torp og Bryne,
Vivo i Drammen, Lyngdal og Mandal,
Sunnbok på Stord,
Osøyro Libris og Vatne/Sandnes, Ark Amanda, Ark Heiane og Ark Stord og
